Nasze wspólne wyprawy

Zamki na pustyni

Wschodni Uzbekistan, kiedyś nie był jałową, słoną pustynią, ale sporym stepem zasiedlanym przez wiele plemion, które toczyły z sobą regularne walkami. Dziś w związku ze zmianami klimatycznymi teren ten jest nieurodzajny i tym samym całkowicie nieatrakcyjny do zamieszkania. Nikt nie prowadzi tam walk, a pozostałości dawnej świetności pieczętują jedynie pustynne twierdze- qala. Po uzbecku qala znaczy fort lub twierdza, a w Karakałpacji przykładów twierdz i fortów jako budowli obronnych jest cała masa. Najokazalsza to Toprak Kala (III wiek p.n.e.), która przyćmiewa inne pięknem i ogromem. Ponadto jest to najlepiej zachowana twierdza. Ściany jej tak jak i innych twierdz zbudowane są z suchej gliny zmieszanej ze słomą i drewnem. W odróżnieniu od Egiptu czy Babilonu na tych terenach nigdy nie używano kamienia. Powód był prozaiczny- nie było odpowiednich kamieni. Mało tego! Drewna też nie było za dużo. Budowano zatem, z tego co było, a mianowicie z wypalanej gliny i słomy. Twierdza powstała nieopodal największej rzeki Karakałpacji Amu Darii, której sezonowe wylewy przynosiły żyzny muł, służący uprawie. Żadne starożytne Karakałpackie miasto nie było usytuowane w dolinie złowieszczej rzeki, która często wzbierała i z ogromną siłą niszczyła wszystko, co napotkała na drodze. Z tego względu Toprak Kala, tak jak i inne starożytne miasta usytuowane były na wzgórzach nieopodal rzeki. Twierdzę odnaleziono i opisano dopiero w 1938 roku. Dokonał tego rosyjski badacz Tolstow. Niewiarygodnym wydał się fakt, że osada ta zajmowała obszar prawie 17 ha, otoczona była kilkumetrowymi murami obronnymi, a w jej wnętrzu znaleźć można było pozostałości domów, pałaców, świątyń, koszar, dróg i placów. Wszystko co znajdowało się wewnątrz zbudowane było z drogocennego w Karakałpacji drewna i gliny. Niestety słońce i wiatr zniszczył delikatne konstrukcje wewnątrz i dziś podziwiać możemy w zasadzie jedynie gigantyczne mury obronne.

Jurty i wielbłądy

Kizil Kala nie jest tak wspaniała jak jej poprzedniczka, ale ma dość dobrze zachowane wewnętrzne ściany tworzące prawdziwy labirynt. Swoim ogromem natomiast przytłacza dwunastowieczna Guldursun Kala. Można wspiąć się na jej wysokie mury i podziwiać okolice oraz wnętrze twierdzy wyglądające jak gigantyczne boisko piłkarskie. W niektórych miejscach mury przekraczają 15 m wysokości. Z kolei mury fortecy Ayaz Kala mają ponad kilometr długości. Na szczycie wzgórza znajduje się pozostałość zamku, a poniżej osady obronnej. Forteca jest dość dobrze zachowana i z jej szczytu rozciąga się niezapomniany widok na słone jezioro, step i kilka jurt, gdzie przyjmuje się turystów. Wioska jurt wspomagana jest przez rząd Uzbekistanu oraz UNESCO, a celem tego jest zachowanie dawnej kultury. W jutrach można oczywiście spędzić noc lub zjeść wyśmienity obiad składający się z zupy, plova, szaszłyków, owoców i słodyczy. Kosztować nas to będzie mniej niż 5 USD. Poza tym obsługa jurt organizuje wycieczki na grzbiecie wielbłądów do pobliskiego słonego jeziora oraz wokoło wzgórza fortecznego.

Do fortyfikacji najlepiej dostać się wynajęta taksówką Z Chiwy, Urgenczu bądź Nukusa. Taksówkarz będzie dobrze wiedział, gdzie należy jechać aby nie zabłądzić, gdyż qale usytuowane są niekiedy daleko od asfaltowych dróg. Koniecznie musimy zabezpieczyć się w butelki z wodą. Wstęp do każdej z qal jest darmowy, ale pamiętajmy, aby chodzić tylko i wyłącznie oznakowanymi szlakami. Na qalach nie ma map, ani osób stróżujących. Wiele z murów, a przede wszystkim podłóg jest w fatalnej kondycji. Każdy nieprzemyślany krok może skończyć się zawaleniem się na nas ściany lub co gorsza zarwania się podłogi. Nieodpowiedzialni turyści dość często wspinają się na mury w miejscach nieoznakowanych, a każde stąpnięcie w miejscu do tego nie przeznaczonym sprawia, że bardzo delikatna konstrukcja ulega skruszeniu. Zapamiętajmy, że qale zbudowane są jedynie z gliny, drewna i słomy. Fortyfikacje nie mają, żadnej obsługi, dlatego nie wolno nam pozostawiać tam śmieci lub korzystać z nich jak z toalety.

dr Radosław Kożuszek

Teksty oraz wszystkie zdjęcia stanowią własność intelektualną i fizyczną. Chronione są ustawą o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Jakiekolwiek kopiowanie, powielanie w całości lub części tylko za zgodą autora. 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.