Nasze wspólne wyprawy

Ogrody Wiednia

Wiedeń dość często uważany jest za światową stolicę stylu barokowego. Pośród wysadzanych płaskorzeźbami, bogato zdobionych budynków na terenie miasta znajduje się kilka terenów zielonych, których styl przywołuje najśmielsze założenia ogrodowe z tego okresu.  

 Ogród idealny

Schönbrunn z języku niemieckim oznacza „piękną studnię”. Według podań właśnie w tym miejscu miała znajdować się studnia artezyjska odkryta przez cesarza Macieja Habsburga. W pierwszej połowie XVII wieku wdowa po cesarzu Ferdynandzie II nakazała zbudowanie na ternach położonych pod ówczesnym Wiedniem letniej rezydencji, która jednak uległa poważnym uszkodzeniom podczas oblężenia Wiednia przez Turków w 1683 r. Wtedy na polecenie Leopolda I rozpoczęto budowę nowej, większej rezydencji cesarskiej ukończonej za panowania przez Józefa I. Jednak pałac i ogrody, które znamy dzisiaj osiągnęły swój kształt dopiero za czasów panowania cesarzowej Marii Teresy, która poleciła w latach 40. XVIII wieku architektowi Nicolausowi Pacassiemu przebudowę rezydencji w stylu rokokowym. Kolor żółty, na który została pomalowana elewacja, był jej ulubionym. Po śmierci Marii Teresy w 1780 r. pałac popadł w zapomnienie i dopiero w okresie napoleońskim znowu był zamieszkany. Tym razem w pałacu przebywał sam Napoleon, który po pokonaniu Austrii właśnie tu podpisał z nią traktat pokojowy. Na potrzeby Kongresu Wiedeńskiego, po upadku Napoleona, pałac przebudowano w modnym wówczas stylu klasycystycznym. W 1830 roku w Schönbrunn urodził się przyszły cesarz Franciszek Józef, który w 1854 poślubił Elżbietę Bawarską znaną bardziej jako Sissi. To właśnie z nią kojarzony jest Schönbrunn, mimo, ze sama Sissi nie przepadała w nim przebywać. Cesarz zmarł w 1916 roku, dwa lata później pałac stał się własnością państwa i utworzono w nim muzeum. W czasie II wojny światowej pałac został uszkodzony, jednak przywrócono jego dawny blask podczas pieczołowitych, powojennych rekonstrukcji. Cały kompleks pałacowo-parkowy zajmuje obszar 176 hektarów. W pałacu znajduje się 1441 komnat, z czego do zwiedzania udostępniono 45.

Prosta a zarazem wyrafinowana bryła pałacu olśniewa, nie mniej niż otaczający ją, perfekcyjnie zadbany barokowy ogród. Na terenie ogromnego jak na okres baroku ogrodu przechodzącego w park znaleźć można nie tylko wspaniałe rozaria, partery haftowe, punkty widokowe ale także odbudowany, a raczej wtórnie obsadzony labirynt. Wcześniej służył zabawom dworskim, dziś jest ulubionym miejscem dla dzieci. Pierwsze roślinne korytarze powstały w tym miejscu już na przełomie XVII i XVIII wieku, później jednak zostały całkowicie wycięte. W roku 1998 odtworzono je na podstawie historycznej dokumentacji. Nowy labirynt rozciąga się zatem na powierzchni 1715 m². W labiryncie ukryto wiele gier i zagadek, które zarówno dzieciom, jak i dorosłym sprawiają wiele radości. Jest tam np. „magiczny” kalejdoskop, grające płytki chodnikowe, zagadki matematyczne i pokój luster. Pośrodku labiryntu znajduje się platforma widokowa, z której można obserwować błądzących ludzi. Zwiedzając budynek pałacu cesarskiego warto zajrzeć także do prywatnych ogrodów rodziny cesarskiej zwanych Kronprinzengarten. Ogrody są niewielkie i znajdują się tuż przy wschodniej elewacji pałacu. Miejsce to jest osłonięte od wiatru, dlatego w okresie letnim przy alejkach rozstawiane są donice z drzewkami cytrusowymi. Ogród zwany prywatnym nie był dostępny dla mieszkańców ani osób postronnych.  Obok ogrodów prywatnych mieści się budynek oranżerii mierzący 189 metrów długości i 10 metrów szerokości. Powstał w drugiej połowie XVIII wieku, prawdopodobnie według projektu Jeana Nicolasa Jadota. Zobaczyć można tam drzewa cytrusowe, laurowe i oliwne, granaty, palmy daktylowe, mirty oraz inne, rzadkie i egzotyczne rośliny, pochodzące z całego świata. Niewielki fragment przed budynkiem zagospodarowano na winnicę.

Na szczycie wzgórza w głębi parku dostępnego dla wszystkich odwiedzających  znajduje się Glorietta budynek, w których urządzono taras widokowy oraz kawiarnie. Glorieta był wybudowana jako pomnik sprawiedliwej wojny, która doprowadziła do pokoju. Wraz z przejęciem władzy przez Marię Teresę doszło najpierw do wojny o sukcesję austriacką, a później do wojny siedmioletniej. Wcześniej budynek był swego rodzaju zakończeniem osi widokowej z pałacu i służył rodzinie cesarskiej i gościom jako punkt wypoczynkowy z widokiem na pałac oraz dużą część Wiednia. W schonbruńskim parku znajduje się także konstrukcja mająca przedstawiać rzymskie ruiny oraz liczne fontanny. Największą jest fontanną Neptuna, którą wzniesiono w 1780 roku. Fontanna ma kształt dużego basenu, na środku którego mieści się grota z Neptunem. Po obu stronach stojącego w muszli morskiego boga, umiejscowione zostały nimfy, z których jedną jest mitologiczna Tetyda.

W parku znajduje się także jedna z największych w Europie palmiarnia z 1882 roku, w której zgromadzono ponad 4000 gatunków roślin. Przeszkolony budynek idealnie komponuje się z całym założeniem parkowo-pałacowym. Innym budynkiem na terenie parku jest pawilon pustyni wybudowany w 1904 roku. W środku odtworzono skrawek lądu obrazujący najsuchsze regiony świata. Oczywiście jak się łatwo domyśleć znajduje się tu spora kolekcja kaktusów i sukulentów. W dolnych częściach parku, obok zoo wytyczono także niewielki ogród w stylu japońskim.

Najstarsze zoo na świecie

            Na terenie parku znajduje się także ogród zoologiczny. Jest to najstarszy na świecie, działający nieprzerwanie do dzisiaj ogród zoologiczny. Zoo zwane Tiergarten Schönbrunn otwarto dla publiczności jako cesarską menażerię 31 lipca 1752. Wówczas to Franciszek I Stefan Lotaryński, małżonek Marii Teresy, po raz pierwszy zaprosił odwiedzających do nowoczesnego jak na tamte czasy zoo. Zwierzyniec wybudowano w stylu obowiązującego wówczas baroku. Pomieszczenia zatem przypominały wspaniałe wiedeńskie pałace, a ogrodzenia konstruowano z finezyjnie wygiętych prętów. Będąc w zoo koniecznie należy zwrócić uwagę na zabytkowe żółto-białe barokowe budynki, które w sprytny sposób przekształcono na eksponowanie gatunków zwierząt, dla których są one wystarczające. Punktem centralnym jest zabytkowy ośmioboczny barokowy pawilon Kaiserpavillion o wysokich oknach i bogatym zdobieniu. Znajduje się tu jedna z najlepszych wiedeńskich kawiarni.  Dawniej służył rodzinie cesarskiej do przesiadywania przy śniadaniach. Wokoło niego rozplanowano gwiaździście rozchodzące się wybiegi ze zdobnymi bramami. Kiedyś wąskie wybiegi zamieszkiwały duże ssaki kopytne- dziś swój dom znalazły tu np. flamingi, niewielkie gazele czy dzioborożce. Innym  wspaniałym budynkiem pamiętającym czasy cesarskie jest małpiarnia, która kiedyś mieściła dziesiątki naczelnych. Dziś urządzono w niej zaledwie dwie przestronne, przeszklone woliery. Pawilon dużych ssaków drapieżnych przekształcono w ten sposób, że to odwiedzający znajdują się w dawnych klatkach, a duże koty wylegują się na przestronnych, zielonych wybiegach, umiejscowionych w miejscu, gdzie kiedyś przechadzali się wiedeńczycy. Zarządzający ogrodem zachowali jego cesarski charakter nie burząc budynków ani nie zmieniając ich zewnętrznego wyglądu. Z biegiem lat uznano, że większość barokowych pomieszczeń i wybiegów jest za mała, a zwierzęta nie czują się w nich komfortowo. Sukcesywnie przeprowadzano mieszańców na nowe wybiegi tworzone z obowiązującymi zasadami utrzymania dużych ssaków, a stare pomieszczenia odnawiano i wprowadzano do nich mniejsze gatunki zwierząt. Zniszczenia ogrodowi przyniosła ostatnia wojna, jednak bardzo szybko zwierzyniec odbudowano w kształcie by najlepiej przypominał ten sprzed 1945 roku. Zoo w Wiedniu to nie tylko wspaniały barok. Na uwagę zasługuje ogromny pawilon tropikalny umiejscowiony przy naturalnym urwisku, gdzie z kilku poziomów można obserwować życie dżungli. W pawilonie swobodnie lata kilkanaście gatunków ptaków oraz nietoperze. Niedawno oddano do użytku ogromny kompleks przeznaczony dla niedźwiedzi polarnych „Polarium”- kilka wybiegów dość wiernie odzwierciedla środowisko tundry. Niedźwiedzie można obserwować także spod poziomu wody. W zoo znajduje się także niewielkie akwarium z tunelem, pawilon krokodyli z tropikalna dżunglą, pawilon koali, pand wielkich oraz niedawno otworzony budynek dla orangutanów. Dawną cesarską, bardzo wysoką oranżerie przedzielono na pół- w jednej części powstała  biblioteka i sala wystawowa, a drugą zamieszkały orangutany.

Ogród sfinksów

            Belweder został zaprojektowany przez architekta Johanna Lucas von Hildebrandta. W skład kompleksu wchodzą dwa budynki rozdzielone ogrodem w stylu barokowym ozdobionym szeregiem posągów sfinksów. Budynek zwany „Górnym Belwederem” przeznaczony był na bankiety i uroczystości, „Dolny Belweder” pełnił funkcję letniej rezydencji. W 1752 roku pałac został wykupiony przez cesarzową Marię Teresę i od 1775 roku z polecenia Józefa II w Belwederze przechowywano obrazy należące do rodziny cesarskiej. Jako ostatni członek rodziny Habsburgów urzędował tu arcyksiążę Franciszek Ferdynand. Aktualnie w Belwederze znajduje się muzeum. Ogrody można natomiast zwiedzać bezpłatnie i czynne są przez cały rok. Belwederski ogród jest szczytowym osiągnięciem ogrodowej sztuki baroku. Idealnie spina dwa przeciwległe pałace tworząc swego rodzaju wypełnienie i będąc salonem pod gołym niebem. W ogrodzie synchronicznie rozmieszczono fontanny, mini żywopłoty z bukszpanu, partery haftowe, aleje z kasztanowcami oraz pola wysypane piaskiem bądź tłuczeniem. Ogrody zatem najlepiej podziwiać z tarasu górnego pałacu Belwederu. Obok ogrodu barokowego znajduje się dawny, cesarski ogród botaniczny prezentujący ponad 12 000 gatunków roślin z całego świata i zajmujący powierzchnię 8 ha. Ogród został założony pod nazwą Hortus Botanicus Vindobonensis w 1754 roku przez cesarzową Marię Teresę założyła we współpracy ze znanym botanikiem Nikolausem von Jacquin. Na szczególną uwagę zasługuje jeden z najstarszych na świecie ogród reprezentujący rośliny górskie zwany ogrodem alpejskim.

Barokowe ogrody śródmiejskie

Augarten to publiczny ogród Wiednia znajdujący się w samym centrum miasta. Jego powierzchnia wynosi 52,2 ha i jest najstarszym barokowym ogrodem w Wiedniu. Jego charakterystyczną częścią jest ogromny parter haftowy tworzący wspaniałe wzory. W ogrodzie wytyczono także cieniste aleje wysadzane kasztanowcami, wiązami, lipami, jesionami i klonami. Park jest otwarty tylko za dnia, bramy są zamykane po zachodzie słońca. W pałacu Augarten od 1948 roku ma swoją siedzibę Wiedeńskie Chór Chłopięcy. 26 maja 1782 roku w Sali Ogrodowej pałacu odbył się pierwszy z tzw. Koncertów Porannych pod batutą Wolfganga Amadeusa Mozarta. Przez dłuższy czas Koncerty Poranne dyrygował sam Mozart, później inni dyrygenci. Z kolei park o nazwie Volksgarten, zlokalizowany w Innere Stadt, skrywa w sobie bajeczny ogród różany oraz zminiaturyzowaną replikę greckiej świątyni. W ogrodzie znajduje się sporo bardzo wygodnych ławek i metalowych krzeseł stylizowanych na wzór barokowy. W upalny dzień można się tu skryć przed zgiełkiem miasta i ochłodzić się w bryzie tryskającej fontanny. Wszystko to sprawia, że ogród jest bardzo popularnym miejscem wypoczynku i relaksu w ścisłym centrum Wiednia. 

Pałac Miejski Liechtensteinów uchodzi za pierwszą znaczącą budowlę dojrzałego baroku w Wiedniu. Komnaty ze stiukowymi sufitami, bogato zdobione wnętrza w neorokokowym stylu wraz z barokową elewacją budynku tworzą całość z barokowym ogrodem. W ostatnich latach przeprowadzony generalny remont pałacu przywrócił mu dawną świetność i ściągnął do swoich wnętrz wiele, znaczących, ekskluzywnych imprez. Ogród z kolei stał się jak w dawnych czasach „zielonym salonem”, który po zamknięciu bram zamienia się w jedno z najbardziej strzeżonych miejsc w mieście, goszczące wielkich tego świata. Ogród jest, tak jak bywało w czasach baroku, dopracowany w każdym calu. Posiada przystrzyżone trawniki, fontanny, rzeźby oraz ogromne drzewa, które wprowadzają do sztywnego barokowego założenia trochę z ogrodów angielskich powstałych epokę później.

dr Radosław Kożuszek

Teksty oraz wszystkie zdjęcia stanowią własność intelektualną i fizyczną. Chronione są ustawą o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Jakiekolwiek kopiowanie, powielanie w całości lub części tylko za zgodą autora. 


Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.