Nasze wspólne wyprawy

Miniogrody Malty

Ogrody i parki Republiki Malty bardziej przypominają zielone skwery lub kamienne place, gdzie rośliny są jakby dodatkiem do całości. Nic w tym dziwnego, gdyż w tym kraju, zwanym czasem fortecą Południa Europy, w dawnych czasach, każdy skrawek ziemi był na wagę złota, a nasadzenia roślinności nie miały służyć ozdobnie lecz produkcji zbóż, warzyw i owoców.

Ogrody Republiki Malty reprezentują kilka typów założeń terenów zieleni. Obok typowych śródziemnomorskich ogródków przydomowych, pojawiają się niewielkie śródmiejskie skwerki, nasadzenia przyuliczne oraz małe oazy zieleni zlokalizowane na terenie fos, murów obronnych czy bastionów. Ogrodów i parków w rozumieniu kontynentalnych Europejczyków jest bardzo mało. Zazwyczaj nalezą one do miasta lub do bardzo bogatych osób. Posiadanie sporego ogrodu na terenie Malty jest nie byle jakim przywilejem. Tym samym wielki, prywatny ogród jest wyznacznikiem bogactwa- dużo wyższym niż piękny dom, pałac czy luksusowy samochód. Maltańska sztuka zakładania ogrodów zaczęła się dość późno i trafiła na wyspy z sąsiedniej Sycylii. Rośliny ozdobne służyły ówczesnym maltańczykom głównie jako parasole zakrywające mocne, południowe słońce. Z czasem zaczęto sprowadzać z kontynentu kwitnące rośliny ozdobne, które sadzono w niezagospodarowanych miejscach. Wraz z podbojem Malty przez Wielką Brytanię na wyspy weszła moda na zakładanie ogrodów angielskich. Niestety w związku z gorącym i suchym klimatem, znaczną skalistością oraz zwyczajnie brakiem terenów nie powstały na Malcie żadne typowe ogrody angielskie. Ich namiastką są nasadzenia drzew w stolicy- Valletcie, ogród botaniczny i niektóre ogrody prywatne. Malta jako jedna z największych europejskich fortec otoczona była z każdej strony murami obronnymi, bastionami, a nawet fosami. W zasadzie każda z tych militarnych konstrukcji została zachowana i w porównaniu np z polskimi odpowiednikami istnieje do dzisiaj. Na kontynentalnej Europie, w tym w Polsce, mniej więcej w XIX wieku zaczęto powiększać miasta burząc, często średniowieczne, mury obronne lub wchłaniając je do tkanki miejskiej adaptując ich ściany do ścian domów mieszkalnych. Na Malcie taki proceder nie miał miejsca i w zasadzie wszystkie umocnienia militarne są zachowane do dziś. Nie pełnią już swojej funkcji, dlatego w miejscach składowania amunicji lub przeprowadzania manewrów umiejscowiono dziś zielone skwery lub ogrody.



Ogrody na fortecach

Przykładem fortecznego ogrodu, a raczej „wystawy” roślin pojemnikowych jest cytadela w Rabacie (Victorii) na maltańskiej wyspie Gozo. Idealnie odrestaurowana cytadela jest największą atrakcją turystyczną Rabatu i swego rodzaju oazą spokoju w tym największym mieście wyspy Gozo. Całe mury obronne, które kiedyś dawały schronienie mieszkańcom wyspy dziś zagospodarowane są w swego rodzaju ukwiecony taras, z którego rozciąga się przepiękny widok na okolicę. Na murach obronnych ustawiono szereg większych i mniejszych donic, w których posadzono rośliny tolerujące bardzo mocne nasłonecznienie. Z kolei w miejscach, gdzie odkryto niezabudowaną ziemię, posadzono kolczaste pnącza bugenwilli, której zdecydowane kolory zdobią przytłaczające mury przez cały rok. Utworzone w 1775 roku, Ogrody Upper Barakka znajdują się w maltańskiej stolicy- Valletta. Ogrody zlokalizowano na górnej kondygnacji Bastionu św. Piotra i Pawła, który został zbudowany w 1560 roku. Upper Barakka wyglądają raczej jak niewielki skwer, gdzie zdecydowanie dominują rzeźby niż rośliny. Po przekroczeniu głównej bramy, uwagę zwraca centralnie usytuowana okrągła fontanna z sadzawką, wokoło której ustawiono ławki. Tym samym jest to w zasadzie jedyne miejsce w ogrodzie, które można uznać za całkowicie ocienione przez drzewa. Na lewo od sadzawki znajduje się surowy, w formie grobowca, pomnik sir Thomasa Maitlanda, pierwszego brytyjskiego gubernatora kolonialnego Malty. Spacerując po ogrodach możemy natknąć się na kilka innych pomników, w tym jeden przedstawiający wizerunek Winstona Churchilla, oraz rzeźbę autorstwa maltańskiego artysty Antonio Sciortino, zwaną „Les Gavroches” czyli „Chłopcy ulicy”. W ogrodach znajduje się także naturalnej wielkości rzeźba z brązu, przedstawiająca lorda Geralda Stricklanda, premiera Malty w latach 1924-32. Z kolei sfinks patrzący na Grand Harbour, ustawiony na wapiennej podstawie, upamiętnia kapitana Rinaldo Sciberrasa, który zginął w bitwie w czasie misji w Indiach. Usytuowane powyżej fortu Lascaris, Ogrody Upper Barakka stanowią najwyższy punkt na wyspie, który zapewnia bardzo dobre widoki na pobliskie miasta. Znajdziemy tutaj urokliwe kawiarenki, w których można odpocząć i napić się aromatycznej kawy. Do ogrodów dostać się można pieszo lub specjalną windą. Gardjola Gardens to następny przykład ogrodu założonego na umocnieniach militarnych. Zieleniec usytuowany jest na XVI-wiecznym Forcie St. Michael w miasteczku Senglea. Ogrody zapewniają odwiedzającym panoramiczny widok, który obejmuje: portowe doki w Marsa, Vallettę, wejście do Grand Harbour i Fort St. Angelo. Na wieży wartowniczej znajdującej się na wysuniętym cyplu fortu umieszczono symbole czujności: ucho i oko. Pośrodku ogrodu znajduje się niewielki wodotrysk otoczony sędziwymi drzewami oliwnymi i palmami.

Ogrodem umiejscowionym częściowo w dawnej fosie miejskiej jest Howard Gardens znajdujący się w miasteczku Mdina. Ogród stanowi swego rodzaju zielony łącznik między forteczną i niedostępną Mdiną, a sąsiedzkim Rabatem. Architekci zieleni idealnie wkomponowali w tkankę miejską dawną fosę oraz obszar znajdujący się miedzy dwoma miasteczkami, który w zasadzie nie należał do nikogo i stanowił rozjeżdżony, wielki plac komunikacyjny. Dziś w tym miejscu usytuowano parking, obiekty gastronomiczne, przystanki autobusowe oraz spory jak na warunki Malty ogród. Wysokie drzewa zapewniają cień oraz swego rodzaju poczucie spokoju i wytchnienia po wizycie w rozpalonej i pozbawionej zieleni Mdinie.

Luksus po włosku

Palazzo Parisio w Naxxar zbudowany został jako domek myśliwski w 1733. Ówczesnym zleceniodawcą budowy był Wielki Mistrz Antonio Manoel de Vilhena. Po jego śmierci pałac przeszedł na własność Zakonu Szpitalników, którzy sprzedali go później rodzinie Parisio. W 1798, podczas okupacji Malty przez Francję, pałac służył krótko jako koszary. W 1856 budynek wraz z okolicznymi terenami przeszedł w ręce rodziny Micallef, a w 1898 zakupił go markiz Giuseppe Scicluna. Upiększył on budowle oraz ogród zachowując styl barokowy i pompejański zatrudniając do przebudowy mistrzów z pobliskich Włoch. Marmury zostały wyrzeźbione i położone przez pracowników z Sycylii, a główne freski na suficie były wykonywane przez malarzy z Rzymu. Pałac oryginalnie posiadał olbrzymie ogrody, lecz ich rozmiar został zredukowany, aby zrobić miejsce dla części byłego terenu międzynarodowych targów. Dzisiejszy ogrody pałacowe zachował swój barokowy charakter i idealnie komponują się z fasadą budynku. Są swego rodzaju przedłużeniem pałacu lub zewnętrznym salonem. Ogrody salonowe są specjalnością krajów śródziemnomorskich, gdzie w sezonie letnim deszcz pada sporadycznie. Gwarantuje to właścicielom możliwość zagospodarowania ogrodu w meble czy elementy wyposażenia właściwe dla wnętrz a nie dla ogrodów. Również ogród przy pałacu Parisio posiada leżaki, baldachimy czy namioty, które wykorzystywane są podczas organizacji przyjęć. Cały ogrodów podzielony jest na trzy części, z czego tylko dwie pierwsze dostępne są dla odwiedzających. Cześć pierwsza, salonowa stanowi idealnie wypielęgnowany symetryczny ogród barokowy z trawnikami, czterema małymi sadzawkami i żywopłotami z bukszpanu. Cześć druga również czerpie z barokowej spuścizny, jednak nasadzenia są bardziej swobodne tworząc swego rodzaju kolekcje botaniczną. Znajdziemy to wspaniałe okazy sukulentów oraz kaktusów z Ameryki, drzewka oliwne, bananowce, araukarie, żakarandy, bugenwille, oleandry, dęby, palmy, ozdobne okazy cytrusów rodzących gigantyczne, ale niejadalne owoce oraz kolekcje roślin kwitnących. Pośrodku opisywanej części znajduje się spora sadzawka z wodotryskiem obsadzona roślinami wodno- błotnymi. Miejscami cześć druga ogrodu przypomina angielski ogród romantyczny. Na terenie ogrodu znajduje się oranżeria mieszcząca w swoim wietrz rośliny tropikalne oraz ciepłolubne rośliny wodno- błotne. Znajduje się tak niewielki zbiornik wodny, wodospad oraz typowe dla baroku znaczne wielkości miejsca do odpoczynku. Cały ogród otoczony jest wysokim murem, w którego ścianach umiejscowiono wnęki mieszczące rzeźby lub niewielkie wodospady.

Pozostałości wielkiego lasu

Buskett Gardens to nie ogrody, ale las – jedyny na Malcie. W XVI–XVII w. większość lasów, która pokrywa Maltę wycięto, a drewno przeznaczono dla powstających stoczni, które budowały galeony. Z kolei w miejscach bezdrzewnych szybko zakładano pastwiska lub pola uprawne. Obszar obecnych ogrodów Buskett zachowany został przez Rycerzy Szpitalników, dla których stanowił jedyny na wyspie teren łowiecki. Tym samym nie pozwalano pozyskiwać z niego drewna. Dzisiejsze ogrody składają się z różnego rodzaju terenów zadrzewionych tworzonych przez drzewa liściaste, gaje drzew owocowych, rodzime, maltańskie drzewa szpilkowe oraz typowe zarośla śródziemnomorskie zwane makia. Ogrody są bardzo popularne wśród Maltańczyków, którzy często chodzą tu na spacery lub organizują pikniki w cieniu drzew. Na wzgórzu nad ogrodami wznosi się pałac Verdala, pochodzący z okresu panowania zakonu rycerskiego. Pałac został zbudowany dla Wielkiego Mistrza Hugona de Verdalle’a. Obecnie pełni funkcję letniej rezydencji prezydenta Malty i wstęp na jego teren jest zabroniony.

dr Radosław Kożuszek

Teksty oraz wszystkie zdjęcia stanowią własność intelektualną i fizyczną. Chronione są ustawą o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Jakiekolwiek kopiowanie, powielanie w całości lub części tylko za zgodą autora. 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.